Słownik

A-Z A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U W X Y Z
A
Aceton

Organiczny związek chemiczny zawierający w swoim składzie tak zwaną grupę ketonową. Należy do substancji nazywanych potocznie „ciałami ketonowymi” (obok kwasu acetylooctowego oraz betahydroksymaślanu) będących pośrednimi metabolitami przemian tłuszczów przy jednoczesnym niedoborze insuliny. Występuje w niewielkich ilościach we krwi i moczu. Jeśli stężenie acetonu we krwi nie jest zbyt wysokie, jest on skutecznie metabolizowany przez wątrobę. Stężenie acetonu powyżej normy pojawia się w przypadku źle leczonej cukrzycy, której towarzyszy utrzymująca się hiperglikemia i niedobór insuliny (charakterystycznym objawem jest wówczas zapach kwaśnych jabłek z ust pacjenta). Jego poziom jest również podwyższony w przypadku dłuższych przerw w przyjmowaniu posiłku (głodzenia się). Są to sytuacje, w których dochodzi do zwiększonego trawienia tłuszczy ze względu na brak podaży odpowiedniej ilości pożywienia.

Albuminuria

Objaw chorobowy polegający na występowaniu albumin w moczu. Ich stężenie oznacza się w przygodnej próbce lub określa wydalanie w dobowej zbiórce moczu. Stężenie poniżej 20 mg/l lub wydalanie do 30 mg/24h przyjmuje się za fizjologiczną normę (normoalbuminuria). Wartości stężeń 20-300 mg/l lub wydalanie 30-300 mg/24 h, nazywane mikroalbuminurią, nasuwają podejrzenie uszkodzenia struktury błony podstawnej kłębuszków nerkowych nefronów (m.in. w przebiegu cukrzycy). Wzrost wydalania z moczem albumin powyżej 300 mg/l lub 300 mg/24 h oznacza jawną nefropatię.

Albuminy

Białko stanowiące aż 60% białka całkowitego, produkowane w wątrobie. Jest odpowiedzialne m.in. za utrzymanie objętości krwi, wiązanie hormonów, leków, aminokwasów. Pełni funkcje buforujące. Liczna grupa różnorodnych substancji jest transportowana we krwi w połączeniu z albuminą. Zaburzenie poziomu albumin w surowicy powoduje zmianę ciśnienia onkotycznego w naczyniach, którego stabilizacja jest niezbędna dla zachowania równowagi pomiędzy ilością wody zawartą we krwi a ilością wody w płynach tkankowych. Powoduje to zaburzenie wszystkich procesów związanych z filtracją i przenikaniem wody przez ściany naczyń krwionośnych. Mogą występować obrzęki, zaburzenia tworzenia moczu, chłonki, spadki ciśnienia tętniczego krwi.

Przyczyną spadku stężenia albumin może być: zmniejszona ich synteza np.: w chorobach wątroby, niedożywieniu, zaburzenia wchłaniania, zwiększona ich utrata w chorobach nerek przebiegających z albuminurią, białkomoczem, choroby przewodu pokarmowego, oparzenia, krwawienia, wysięki, zwiększony katabolizm albuminy, posocznica, wysoka gorączka, urazy, choroby nowotworowe.

Norma to 3,5-5,0 g/dl.

Amputacja

Zabieg operacyjny polegający na usunięciu narządu lub jego części; nazwa ta jest używana przede wszystkim w odniesieniu do operacji usunięcia kończyny górnej lub dolnej, przebiegającej z przecięciem kości i wytworzeniem kikuta. Wskazaniem do amputacji są m.in. ciężkie przypadki zgorzeli gazowej, stopy cukrzycowej oraz znaczne uszkodzenia spowodowane urazem. Ponieważ amputacja jest zabiegiem powodującym trwałe kalectwo, stosowana jest tylko wtedy, gdy brak innej możliwości leczenia i w sposób na tyle oszczędny, na ile to możliwe (szczególnie przy zabiegach w obrębie dłoni). Amputacje kończyny określa się od wysokości, na której następuje odjęcie i tak np. amputacja ramienia, to odjęcie kończyny na wysokości ramienia z przecięciem kości ramiennej.

Amylina

Jest hormonem produkowanym przez komórki beta trzustki i wydzielanym razem z insuliną w odpowiedzi na bodziec pokarmowy. Jej działanie polega na kontroli wchłaniania pokarmów, spowolnieniu opróżnianiu żołądka i wchłanianiu glukozy z jelita cienkiego. Hamuje także wydzielanie glukagonu i insuliny. W stosunku do insuliny pełni rolę uzupełniającą i wspomagającą regulację gospodarki węglowodanowej organizmu. Historia amyliny jest krótka, odkryto ją dopiero w 1987 r., ale jej znaczenie w patogenezie cukrzycy typu 2 okazuje się bardzo ważne. Złogi amyloidu w trzustce, którego najważniejszym składnikiem jest amylina, stwierdza się w ponad 90% u osób z cukrzycą typu 2. W 2005 r. zarejestrowany został syntetyczny analog amyliny o nazwie pramlintyd. Stosowany u pacjentów z cukrzycą typu 1 i 2 poprawia wyrównanie cukrzycy i normalizuje masę ciała.

Analogi insuliny

Zmodyfikowane metodą inżynierii genetycznej preparaty insuliny ludzkiej powstałe w wyniku przestawienia kolejności aminokwasów wchodzących w skład insuliny; bądź zamiany aminokwasu. Takie modyfikacje pozwalają na stabilizację cząsteczki lub dołączenie aminokwasów czy też kwasów tłuszczowych do łańcucha insuliny, co powoduje zmianę profilu działania – szybki początek lub przedłużenie jej działania. Ze względu na charakterystykę działania dzieli się je na analogi szybko działające i długo działające. Przyspieszenie wchłaniania po podaniu podskórnym pozwala na uzyskanie szybszego efektu obniżającego stężenie glukozy, dzięki czemu mogą być stosowane bezpośrednio przed posiłkiem. W związku z tą cechą nazywane są insulinami okołoposiłkowymi. Wydłużenie działania pozwala na uzyskanie stabilnego poziomu insuliny w ciągu 24 godzin. Dzięki temu utrzymuje się właściwy stężenie glukozy w okresie pomiędzy posiłkami. Dlatego też analogi te nazywa się bazalnymi (podstawowymi) albo bazą. Istnieją również mieszanki analogów insuliny o działaniu krótkim i o działaniu przedłużonym w różnych proporcjach (25%/75%, 30%/70%, 50%/50%).

Artropatia neurogenna

Inaczej – stopa Charcota. Przewlekłe powikłanie cukrzycy, jedna z postaci zespołu stopy cukrzycowej. Rozwija się na ogół u chorych z wieloletnią, niedostatecznie kontrolowaną cukrzycą. Charakteryzuje się przewlekłą, postępującą destrukcją chrząstek stawowych i nasad kości, co doprowadza do znacznych zmian zwyrodnieniowych stawów. Zmiany dotyczą początkowo głównie stawów skokowo-śródstopnych i rozwijają się na podłożu zaburzeń czucia dotyku, czucia głębokiego i kontroli mięśni szkieletowych przez nerwy ruchowe. Występuje z częstością u 0,1-0,4% wszystkich chorych na cukrzycę (średnio 1 na 680), przeważnie u starszych chorych, zwykle pomiędzy 50 a 60 rokiem życia, po co najmniej 10 latach trwania cukrzycy. Znane są przypadki występowania tego powikłania w momencie rozpoznania cukrzycy typu 2. U chorych z cukrzycą typu 1 choroba ta rozwija się u młodszych pacjentów i zwykle po krótszym okresie trwania choroby.

AST
Alternative Site Testing

Skrót AST oznacza alternatywne miejsca nakłucia. Możliwość pobierania próbek krwi z innych miejsc niż opuszka palca pojawiła się z chwilą wyprodukowania samozasysających próbkę krwi testów paskowych. System AST daje możliwość pomiarów stężenia glukozy we krwi z innych miejsc niż opuszki palców. Wykonanie nakłucia w systemie AST oszczędza opuszki palców, zmniejsza ból i stres związany z nakłuciem. Potencjalne miejsca nakłucia w zależności od rodzaju stosowanego glukometru to: kłąb kciuka, kłębiki małego palca, wewnętrzna część dłoni, przedramię, ramię, łydka, ucho. Stosowanie AST ma jednak pewne ograniczenia.

Nie należy pobierać próbek krwi w systemie AST w następujących przypadkach:
 - Nie upłynęły dwie godziny od ostatniego posiłku, przyjęcia insuliny oraz intensywnego wysiłku
   fizycznego
 - Podczas choroby lub stresu
 - Podejrzenia hipoglikemii (niskie stężenie glukozy we krwi)
 - Gdy wyniki pomiarów stężenia glukozy wykazują częste wahania
 - Gdy wyniki pomiarów nie są zgodne z aktualnym samopoczuciem.

Zaleca się stosowanie systemu AST, gdy:
 - Pomiar wykonywany jest na czczo
 - Pomiar wykonywany jest co najmniej dwie godziny po ostatnim posiłku
 - Upłynęły co najmniej dwie godziny od przyjęcia insuliny
 - Minęły co najmniej dwie godziny od intensywnego wysiłku fizycznego.

Pobranie próbki krwi z alternatywnego miejsca nakłucia powinno być poprzedzone rozmasowaniem tego miejsca przez około 20 sekund. Rozpoczęcie stosowania AST należy poprzedzić konsultacją z personelem medycznym. Metoda AST wymaga zastosowania specjalnej nakładki na nakłuwacz, będącej częścią zestawu.

Automatyczny wstrzykiwacz insuliny

Inaczej pen. To automatyczny wstrzykiwacz insuliny z wbudowaną skalą. Jego nazwa wywodzi się od jego kształtu (pen ang. – pióro) i powszechnie przyjęła się w języku polskim. Peny ułatwiają bezpieczne i dokładne podanie koniecznej dawki insuliny (automatyczne podawanie insuliny, zawsze z tą samą siłą i prędkością) powodując tym samym najmniejsze uszkodzenie tkanek. Są wygodne i proste w obsłudze, a ponadto zmniejszają strach związany z widokiem igły i strzykawki. Do penów używane są wkłady, które z uwagi na miniaturowe kształty pena, zawierają insulinę w stężeniu 100 jednostek w mililitrze. Wkład ma zwykle 3 ml pojemności.

B
Badanie czucia bólu

Jedno z wielu badań stosowane w diagnostyce zespołu stopy cukrzycowej służące do oceny obecności neuropatii w obrębie stóp pacjenta z cukrzycą. Czucie bólu bada się neurotipem, składającym się z plastikowej końcówki i tępo zakończonej igły (badanie wykonujemy w tych samych miejscach, co przy badaniu czucia ucisku). Chory powinien odczuwać różnicę między dotknięciem plastikową końcówką a ukłuciem tępo zakończoną igłą.

Badanie czucia temperatury

Jedno z wielu badań stosowane w diagnostyce zespołu stopy cukrzycowej służące do oceny obecności neuropatii w obrębie stóp pacjenta z cukrzycą. Czucie temperatury bada się termotipem, stanowiącym połączenie plastikowego i metalowego walca. Z uwagi na lepsze przewodnictwo ciepła metal odczuwany jest jako zimniejszy niż plastik, a różnica odczuwanej temperatury w warunkach pokojowych wynosi 5oC (badanie wykonuje się na grzbietowej stronie stopy).

Badanie czucia wibracji

Jedno z wielu badań stosowane w diagnostyce zespołu stopy cukrzycowej służące do oceny obecności neuropatii w obrębie stóp pacjenta z cukrzycą. W tym celu wykorzystuje się stroik 128 Hz ze skalą Rydel-Seiffera (widełki stroikowe) z umieszczonymi na jego ramionach tłumikami z wyrysowaną 8-punktową skalą (badanie wykonuje się, przykładając stopkę kamertonu do szczytu palucha lub kostki bocznej). Najpierw kamerton przykłada się do nadgarstków pacjenta (lub łokcia czy obojczyka), prostopadle, ze stałym naciskiem, aby pacjent wiedział, jakiego typu odczucia oczekiwać. Przyłożenie wykonuje się dwukrotnie, na przemian z co najmniej jednym przyłożeniem pozornym, kiedy kamerton nie drga. W trakcie badania pacjent sygnalizuje, kiedy przestaje czuć drgania, a lekarz obserwuje dobrze widoczny wierzchołek wyrysowanych na tłumikach trójkątów i odczytuje próg czucia wibracji. Dla osób powyżej 40. roku życia patologicznym wynikiem jest próg czucia poniżej 5. Wynik badania jest dodatni, jeżeli pacjent prawidłowo odpowie na co najmniej 2 z 3 pytań o przyłożenie kamertonu, a ujemny, jeżeli 2 odpowiedzi są błędne (ryzyko owrzodzenia). Jeśli pacjent nie czuje wibracji na paluchu, badanie należy powtórzyć, przykładając stroik do kostki lub guzowatości piszczeli.

Badanie zaburzenia wydzielania potu

Jedno z wielu badań stosowane w diagnostyce zespołu stopy cukrzycowej służące do oceny obecności neuropatii w obrębie stóp pacjenta z cukrzycą. Badanie zaburzenia wydzielania potu za pomocą testu hydracyjnego z neuropadem (test może być również wykonany samodzielnie przez chorego w domu).

Białka

Związki wielkocząsteczkowe zbudowane z aminokwasów, stanowiące zasadnicze elementy budowy wszystkich tkanek ustroju człowieka oraz wielu związków, takich jak: enzymy, hormony, przeciwciała. Regulują procesy przemiany materii i wiele funkcji ustroju, zapewniając prawidłowy stan i funkcjonowanie naszego organizmu. Odpowiednie ilości białek decydują o normalnym wzroście i rozwoju człowieka, regeneracji uszkodzonych tkanek. Przy spalaniu 1 g białka powstają 4 kcal energii. Udział energetyczny białek w diecie powinien wynosić 15-20%, przy czym stosunek białka zwierzęcego do białka roślinnego powinien wynosić co najmniej 50/50%.

Białkomocz
Inaczej – proteinuria

Występowanie białka w moczu. Obecność białka (protein) w moczu wskazuje na poważne choroby nerek – zapalenie (uszkodzenie) kłębuszków nerkowych, może również występować w czasie procesu zapalnego w układzie moczowym (zapalenie pęcherza). Białko może pojawiać się w moczu przy jego nadmiernym wzroście w procesach nowotworowych krwi.

W śladowych ilościach może pojawić się przy nadmiernym wysiłku fizycznym, nieprzespanej nocy, długim przebywaniu w pozycji stojącej.

Wśród chorób odpowiedzialnych za białkomocz najczęściej wymienia się ostre i przewlekłe zapalenie kłębuszków nerkowych, złośliwe stwardnienie nerek, zakrzepicę żyły nerkowej, odmiedniczkowe zapalenie nerek, zaawansowaną niewydolność nerek, nadciśnienie tętnicze, choroby autoimmunologiczne, niewydolność krążenia. U kobiet białkomocz bywa związany z upławami lub infekcjami dróg rodnych. Natomiast u mężczyzn poza stanami zapalnymi (choć znacznie rzadziej) może dojść do przedostawania się do moczu białek produkowanych w najądrzach i jądrach.

Biosensor

Oznacza sensor, czujnik składający się z dwóch elementów – receptora w postaci materiału biologicznego oraz przetwornika elektrycznego lub optycznego. Warstwa receptorowa umożliwia rozpoznanie oznaczanego sygnału, a przetwornik służy do przetworzenia bodźca biologicznego na fizycznie mierzalny parametr oraz do jego obróbki. Część receptorowa sensora przekształca informację chemiczną w formę energii, która mierzona jest przez przetwornik. Analit, wchodząc w reakcję z częścią biologiczną przetwornika generuje w nim sygnał, który może zostać łatwo zmierzony, wzmocniony i zanotowany. Biosensory cechuje przede wszystkim czułość, zakres dynamiczny, czyli zakres stężeń, w których czułość jest większa od zera oraz selektywność, polegająca na zdolności sensora do pomiaru stężenia jednego składnika chemicznego w obecności innych. Biosensory wyróżnia ponadto krótki czas odpowiedzi, który pozwala na szybkie odczytanie wyniku pomiaru, np. stężenia glukozy we krwi.

Body Mass Index

Tłumaczone jest jako wskaźnik masy ciała. Wskaźnik ten (inaczej wskaźnik Queteleta II) charakteryzuje relację pomiędzy masą ciała a wzrostem. BMI to współczynnik powstały przez podzielenie masy ciała podanej w kilogramach przez kwadrat wysokości podanej w metrach (wzrost musi być podany w metrach, a nie w centymetrach). 

Dla osób dorosłych wartość BMI wskazuje na:
< 16,0 – wygłodzenie
16,0-17,0 – wychudzenie (spowodowane często przez ciężką chorobę lub anoreksję)
17-18,5 – niedowagę
18,5-25,0 – wartość prawidłową
25,0-30,0 – nadwagę
30,0-35,0 – I stopień otyłości
35,0-40,0 – II stopień otyłości (otyłość kliniczna)
≥ 40,0 – III stopień otyłości (otyłość skrajna)

T:BMI jest bardzo prosty w użyciu, jest jednak dość niedokładnym wskaźnikiem nadwagi czy też ryzyka chorób z nią związanych. Kulturyści mogą mieć BMI wskazujące na skrajną otyłość, posiadając jednocześnie bardzo mało tkanki tłuszczowej. Związek między wielkością wskaźnika a ryzykiem chorób różni się między populacjami o różnych proporcjach ciała. O wiele dokładniejszym (lecz trudniejszym do zmierzenia bez specjalistycznej aparatury) wskaźnikiem jest procentowa zawartość tłuszczu w organizmie. W praktyce klinicznej nie jest zalecane stosowanie wskaźnika BMI do oznaczania prawidłowej wagi ciała dla dzieci do ok. 14 roku życia, służą do tego tabele centylowe i odpowiednia interpretacja danych dotyczących wagi i wzrostu - głównie bierze się pod uwagę jaka jest różnica w tzw. kanałach centylowych wzrostu i wagi dla danego dziecka.

C
Cewnik balonowy

Urządzenie medyczne stosowane przy małoinwazyjnych zabiegach w radiologii, kardiologii interwencyjnej w leczeniu zwężeń naczyń tętniczych. Cewnik to długa, elastyczna rurka, którą można przeciągnąć przez naczynie krwionośne. Cewniki zakończone są balonami, za pomocą których można rozszerzyć zwężone naczynie (zabiegi angioplastyki). Za pomocą cennika można również umieścić stent w miejscu zwężenia, aby zapobiec ponownemu zwężeniu. Po dotarciu balona na miejsce lekarz zaczyna delikatnie go rozprężać w naczyniu naciskając na pobliskie tkanki, aby otworzyć zwężone naczynie. Procedura wykorzystująca cewnik balonowy stosowana jest w leczeniu zwężeń tętnic wieńcowych oraz innych naczyń tętniczych.

Cholesterol

Substancja organiczna, której podwyższone stężenie we krwi ma związek z przyczynowy z procesem odkładania złogów w ścianach naczyń krwionośnych i tym samym prowadzi do powstania miażdżycy. Wyróżniamy dwie frakcje cholesterolu: frakcję LDL, czyli tak zwany zły cholesterol i frakcję HDL - tak zwany dobry cholesterol. Jest on niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, zapobiegając rozwojowi miażdżycy (w przeciwieństwie do frakcji LDL, która ją wywołuje).

W organizmie człowieka występuje w tkankach i w osoczu krwi w postaci wolnej oraz w postaci zestryfikowanej długołańcuchowymi kwasami tłuszczowymi. Ogólna ilość cholesterolu w organizmie przeciętnego człowieka jest oceniana na 150-200 g, a wg innego źródła na jedynie 140 g, czyli 363 mmol.

Cholesterol HDL

Frakcja cholesterolu , tzw. dobry cholesterol. U chorych na cukrzycę należy utrzymywać stężenie tej frakcji cholesterolu powyżej wartości 40 mg/dl u mężczyzn i 50 mg/dl u kobiet. Jego działanie obniżające poziom cholesterolu LDL we krwi polega na usuwaniu jego nadmiaru z komórek i transporcie do wątroby, gdzie jest metabolizowany. Jest ważną substancją tłuszczową obecną we krwi. Jego poziom wzrasta pod wpływem właściwego odżywiania, aktywności fizycznej, niektórych leków.

Cholesterol LDL

Frakcja cholesterolu, tzw. zły cholesterol. U chorych na cukrzycę należy obniżyć stężenie tej frakcji cholesterolu do wartości poniżej 100 mg/dl, a przy obecności choroby niedokrwiennej serca nawet 70 mg/dl. Jego nadmiar koreluje z występowaniem chorób serca. Nadmiar cholesterolu LDL odkłada się w komórkach ścian tętnic, tworząc złogi, zwane blaszkami miażdżycowymi. Doprowadza to do zwężenia tętnic, w tym także tętnic wieńcowych serca, co z kolei powoduje chorobę wieńcową i zawał serca. Zwężenie innych naczyń tętniczych może powodować udary (tętnice mózgu), amputacje kończyn (tętnice zaopatrujące w krew kończyny).

Choroba niedokrwienna serca

Zespół objawów chorobowych będących następstwem przewlekłego stanu niedostatecznego zaopatrzenia komórek mięśnia sercowego w tlen i substancje odżywcze. Zaburzenie równowagi pomiędzy zapotrzebowaniem a możliwością ich dostarczenia, pomimo wykorzystania mechanizmów autoregulacyjnych zwiększających przepływ przez mięsień sercowy, zwanych rezerwą wieńcową, doprowadza do niedotlenienia zwanego również niewydolnością wieńcową. W konsekwencji często doprowadza do dusznicy bolesnej, a także zawału mięśnia sercowego. Najczęstszą przyczyną choroby niedokrwiennej jest miażdżyca tętnic wieńcowych.

Chromanie przestankowe

Skurczowe bóle lub uczucie zmęczenia mięśni, występujące w obu lub tylko jednej kończynie dolnej, pojawiające się w czasie wysiłku fizycznego (chodzenie) i ustępujące po odpoczynku. Dolegliwości te są wynikiem niewystarczającego dopływu krwi do kończyny w sytuacji zwiększonego zapotrzebowania na tlen (wysiłek). Niewystarczające ukrwienie jest związane ze zwężeniem lub całkowitym zatkaniem niektórych naczyń tętniczych w przebiegu miażdżycy. Bóle ustępują w czasie wypoczynku, ponieważ wtedy zapotrzebowanie na tlen jest dużo mniejsze i nawet znacznie zwężone tętnice doprowadzają wówczas wystarczającą ilość krwi. Najczęściej dolegliwości bólowe dotyczą łydki, rzadziej występują w obrębie stóp, pośladków, bioder lub w okolicy uda. W odległej perspektywie chromanie przestankowe może prowadzić do amputacji kończyny.

Ciała ketonowe
Inaczej – ketony

Grupa organicznych związków chemicznych, będących pośrednimi metabolitami przemian tłuszczów. Powstają wtedy, gdy organizm korzysta z tłuszczów jako źródła energii; ich obecność w moczu może wskazywać na dekompensację cukrzycy.

Należą do nich:
 - Aceton (powstaje w wyniku spontanicznej dekarboksylacji acetooctanu)
 - Kwas acetylooctowy
 - Kwas β-hydroksymasłowy.

U człowieka głównym miejscem produkcji i wydzielania do krwi ciał ketonowych jest wątroba.

Ciśnienie tętnicze

Ciśnienie wywierane przez krew na ścianki tętnic, przy czym rozumie się pod tą nazwą ciśnienie w największych tętnicach, np. w tętnicy ramiennej. Jest ono wyższe niż ciśnienie krwi wywierane na ścianki żył. Ciśnienie krwi ulega ustawicznym zmianom zarówno długookresowym (co związane jest z wiekiem, stanem zdrowia itp.), średniookresowym (zależnie od pory doby, aktywności, stanu psychicznego, spożytych używek itp.), jak i krótkookresowym (w obrębie cyklu pracy serca).

W momencie skurczu serca, kiedy porcja krwi wypychana jest z serca do aorty, w tętnicach panuje najwyższe ciśnienie wynoszące zazwyczaj u zdrowego dorosłego człowieka od ok. 90 do 135 mmHg (zazwyczaj 110-130); w chwili rozkurczu – jest najniższe, np. od ok. 50 do 90 mmHg (zazwyczaj 65-80). W praktyce klinicznej do oceny stanu zdrowia badanej osoby istotna jest wartość zarówno ciśnienia skurczowego, jak i rozkurczowego, toteż podawane są obie wartości, co zapisuje się np. 120/80 mmHg. Systematyczne pomiary ciśnienia krwi są jedną z podstawowych metod kontrolowania stanu zdrowia osób cierpiących na choroby układu sercowo-naczyniowego, cukrzycę.

Cukromocz
Inaczej – glukozuria

Obecność cukru w moczu; występuje po przekroczeniu tzw. progu nerkowego, czyli stężenia glukozy w surowicy krwi powyżej 180 mg/dl. Najczęstszą przyczyną cukromoczu jest niewłaściwie leczona lub nieleczona cukrzyca. Innymi przyczynami cukromoczu mogą być: uszkodzenie kanalików nerkowych, guzy przysadki mózgowej, działanie niektórych leków i hormonów. Może występować także po spożyciu dużej ilości glukozy (ale wówczas szybko mija) oraz po wstrzyknięciu adrenaliny.

Cukry proste
Inaczej – monosacharydy

Są to węglowodany, w których strukturze występuje od 3 do 7 atomów węgla. Wszystkie cukry proste łatwo się krystalizują i są rozpuszczalne w wodzie. Są substancjami bezwonnymi, bezbarwnymi, na ogół charakteryzują się słodkim smakiem. Cukry proste występują naturalnie w owocach, sokach owocowych; szczególnie dużo cukrów zawierają banany, winogrona, arbuzy.

Cukry złożone

Powstają w wyniku połączenia się ze sobą dwóch lub więcej cząsteczek monosacharydów. Łączą się one przy pomocy wiązań glikozydowych. Reakcją odwrotną do łączenia się monosacharydów jest hydroliza, prowadząca do rozerwania wiązań glikozydowych. Hydroliza jest tym trudniejsza, im dłuższy jest łańcuch danego cukru i im bardziej jest on rozgałęziony. Można je znaleźć w warzywach, owocach, nasionach, pełnych ziarnach i orzechach.

Cukrzyca

Grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.

Cukrzyca ciężarnych

Każdy stan hiperglikemiczny (nieprawidłowa glikemia na czczo, nietolerancja glukozy lub cukrzyca) pojawiający się u zdrowych dotąd kobiet w ciąży. Stanowi on zagrożenie dla płodu. U 30-45% kobiet, u których stwierdzano cukrzycę ciężarnych, w ciągu najbliższych 15 lat rozwija się cukrzyca typu 2. Nierozpoznana cukrzyca ciężarnych niesie ze sobą zagrożenie wystąpieniem powikłań położniczych: uszkodzeniem płodu, wielowodziem, obrzękami, zakażeniem dróg moczowych, odmiedniczkowym zapaleniem nerek i zatruciem ciążowym. Cukrzyca unormowana i dobrze prowadzona nie stanowi istotnego zagrożenia dla przebiegu ciąży, zdrowia matki i dziecka. Jest kilka testów, które potrafią wykryć cukrzycę. Dla matki najważniejszy jest test przeprowadzony w I trymestrze ciąży. Jego wynik nakieruje ją na odpowiednie tory dalszej diagnostyki i postępowania. Cukrzyca ciężarnych występuje w zależności od badanej populacji u 3-10% kobiet w ciąży, stanowi ponad 90% cukrzycy towarzyszącej ciąży, w około 10% jest niewykrytą wcześniej cukrzycą. U około 30% kobiet powtarza się w następnej ciąży.